|
Nena
shoqja dhe mikja me e mir
Tė gjitha vajzat, nė fillimet e jetės sė
tyre, ėndėrrojnė njė tė ardhme tė ndritur dhe tė suksesshme. Pėrveē asaj qė
ato mund tė japin nga vetja, siē ėshtė studimi dhe rezultatet e mira nė
mėsime, rolin kryesor nė kėtė zhvillim e ka nėna, e cila pėrkujdeset pėr
fėmijėn qė nė fillimet e jetės.
Nėna duhet tė dijė tė shprehė dashurinė nė
shumė mėnyra, duhet tė jetė e kujdesshme si dhe tė dijė tė tregojė
autoritetin e saj nė situata tė ndryshme dhe nė ēdo ēast tė rritjes. Njė nga
nevojat natyrale tė fėmijėrisė ėshtė ajo pėr tė luajtur, njė ushtrim qė
rastėsisht kryen njė rol tė fuqishėm dhe shumė tė hollė nė pėrgatitjen e
fėmijėve pėr rolet e tyre nė tė ardhmen. Prindėrit janė pėrgjegjės pėr
mėnyrėn e sigurimit tė kohės dhe tė lojėrave tė kėndshme dhe tė shėndetshme
pėr fėmijėt e tyre. Fėmijėt mund tė mėsojnė gjėra tė ndryshme nėpėrmjet
lojės.
Pėrveē rritjes mendore, ajo siguron njė
emocion tė fortė dhe zhvillim social tek fėmijėt, duke u ofruar atyre njė
mundėsi plot kėnaqėsi, pėr tė zhvilluar aftėsi tilla si puna nė grup,
zgjidhja e problemeve; i pėrgatit fėmijėt pėr tė qenė tė mirorganizuar, tė
njohin dhe tė respektojnė tė drejtat dhe detyrimet e tyre aq mirė sa edhe tė
drejtat dhe detyrimet e tė
tjerėve. Me fjalė tė tjera, loja ndihmon
fėmijėt tė formojnė lidhje personale dhe sociale tė mira dhe u jep atyre
mundėsi qė tė shprehin vetveten dhe tė zhvillojnė aftėsitė e tyre, talentet
e fshehura, nė rrugė tė lehtė dhe tė qartė, tė pėrshtatshme pėr moshėn e
tyre.
Nė lidhje me kėtė vlerėsim, nė Islam
kėshillohet qė fėmijėt tė lihen tė lirė nga pėrgjegjėsitė gjatė shtatė
viteve tė para tė jetės sė tyre dhe duhen nxitur qė tė kalojnė kohėn e tyre
me lojėra. Pėrveē kėsaj, kėshillohet se, pavarėsisht nga pozicioni akademik,
zyrtar apo social, prindėrit duhet tė gjejnė kohėn pėr tė luajtur me fėmijėt
e tyre.
Profeti i madh (a.s) ka treguar njė shembull
pėr tė gjithė besimtarėt, duke bėrė tė njėjtėn gjė, dhe duke ju referuar (sipas)
atij: Secili, qė ka njė fėmijė nėn mbikėqyrjen e tij/saj, mund tė sigurohet
qė tė flasė dhe tė luajė me fėmijėn nė nivelin e vlerėsimit dhe kuptimit tė
tij.
Nė qoftė se nėna ėshtė e pakėnaqur me
jetėn qė bėn dhe nuk ėshtė largpamėse, arrin ti krijojė probleme fėmijės sė
saj nė krijimin e marrėdhėnieve
me tė tjerėt. Duke pasur si shembull nėnėn,
fėmija mund tė pėrballet edhe me njė ēekuilibėr mendor gjatė formimit tė
personalitetit tė tij.
Studimet dhe statistikat kanė treguar se
fėmijėt qė nuk gėzojnė dashamirėsinė e nėnės, qė nuk janė ushqyer me
ngrohtėsi, zakonisht ndeshen me njė ushqyerje tė keqe dhe shumė ērregullime
tė ndryshme sjelljeje dhe fizike. Pėr kėtė arsye nėna luan njė rol shumė tė
rėndėsishėm nė rritjen e fėmijėve, sidomos tė vajzave. Ajo pasqyron
personalitetin e saj me anė tė dashurisė, ngrohtėsisė dhe afrimitetit qė i
tregon fėmijės gjatė fazave tė ndryshme tė rritjes.
Ndaj, marrėdhėniet e nėnės me vajzėn
karakterizohen nga njė delikatesė dhe ndjeshmėri e veēantė.
Komunikimi ėshtė pjesė e pandashme nė njė
marrėdhėnie tė tillė. Nėna duhet tė dijė tė dėgjojė problemet e fėmijės, tė
dijė tė qeshė me tė, tė argėtohet dhe nė rastet e duhura edhe ta kritikojė,
por gjithnjė nė mėnyrė kėshilluese, pa tone tė ashpra.
Tė gjitha qeniet humane kanė nevojė pėr
dashuri, dashamirėsi dhe dhembshuri, pavarėsisht nga mosha apo gjinia e tyre.
Kėto nevoja janė shumė tė mprehta gjatė moshės sė ndjeshme dhe delikate tė
rritjes. Personaliteti i njė individi formohet shumė herėt nė fėmijėri dhe
prandaj vitet e rritjes janė shumė vendimtare nė zhvillimin e njeriut.
Eksperimentet shkencore tregojnė qartė se privimi i dashamirėsisė dhe i
ngrohtėsisė gjatė viteve tė rritjes mund tė shkaktojė shumė anomali mendore,
psikologjike dhe fizike.
Sipas Islamit, fėmijėt duhet tė ndiejnė
dashamirėsinė dhe tė drejtėn e ngrohtėsisė qė nga fėmijėria. Profeti (a.s.)
thotė: Duajini fėmijėt dhe bėjuni atyre favore (ndere).
Gjithmonė ka qenė zakon i Profetit (a.s) qė
tė tregojė dashuri dhe dashamirėsi pėr fėmijėt.
Karakteristikė e marrėdhėnies nėnė - vajzė
ėshtė dėshira qė ka vajza pėr tė imituar nėnėn, kjo ėshtė mė e spikatur se
sa dėshira qė mund tė ketė djali pėr tė imituar babain.
Vajzat janė mė tė prirura dhe kanė mė shumė
mundėsi pėr tė ndjekur shembullin e nėnės gjatė rritjes, sidomos gjatė
periudhės parashkollore, sesa djemtė pėr tė ndjekur shembullin e babait,
pasi nė tė shumtėn e rasteve babai nuk ndodhet nė shtėpi. Ndaj vajza arrin
tė tregojė pėrvojėn qė ka ndarė me nėnėn e saj qė nė fillimet e shkollės,
duke parė komunikim dhe marrėdhėniet qė do tė ketė me mėsueset.
Nė pėrgjithėsi, nėnat pėrjetojnė kujtimet
dhe pėrvojat e tė shkuarės duke parė vajzat e tyre, ndaj bėjnė ēėshtė e
mundur qė ti pėrgatisin ato pėr tė
pėrballur ose pėr tė shmangur vėshtirėsitė,
pengesat ose pėrvojat e padėshirueshme qė do tė hasin gjatė jetės. Nė anėn
tjetėr, vihet re se disa nėna (me vetėdije ose jo) kanė kėrkesa jonormale
pėr fėmijėt e tyre.
Mundohen tė ngulisin nė mendjen dhe
personalitetin e vajzave mendime, besime dhe shprehi tė tilla pėr tė
kompensuar dėshtimet e tyre nė tė shkuarėn ose kėrkojnė ti rrisin nė njė
mėnyrė qė nuk ėshtė e pėrshtatshme pėr moshėn e fėmijės, pėr shkallėn e
arsyetimit, pėr nevojat shpirtėrore dhe sociale qė ato kanė. Pėr kėtė arsye,
nė mėnyrė qė ta kryejė detyrėn e saj me sukses, nėna duhet tė ndėrtojė njė
familje tė mbrojtur nga veset e dėmshme pėr mendjen, siē janė: gėnjeshtrat,
ofendimet, thashethemet, pėrbuzja, kėrcėnimet, mosbesimi, akuzimi, grindjet,
etj.
Ėshtė e kuptueshme se, qė njė nėnė tė ketė
njė komunikim tė ngrohtė dhe sa mė tė mirė me fėmijėn, ajo duhet nė radhė tė
parė tė ketė marrėdhėnie tė shėndetshme me bashkėshortin e saj. Kjo do ta
bėjė atė edhe mė tė aftė pėr tė pėrcjellė ngrohtėsinė familjare si dhe i jep
mundėsi qė ti pėrgjigjet nevojave emocionale dhe shpirtėrore tė fėmijės.
Tė gjitha qeniet humane kanė nevojė dhe e
vlerėsojnė drejtėsinė, e urrejnė sjelljen e padrejtė dhe padrejtėsitė. Ėshtė
shumė e rėndėsishme qė tė mbahet nė mendje kjo nevojė humane gjatė
marrėdhėnieve me fėmijėt. Ėshtė detyrė e prindėrve qė ti trajtojnė fėmijėt
nė mėnyrė tė drejtė dhe tė barabartė.
Ėshtė treguar se shkaku i kundėrshtimeve
ndėrmjet motrave dhe vėllezėrve vjen nga sjellja e padrejtė e prindėrve.
Profeti Muhamed (a.s) ka thėnė: Allahu do atė qė i trajton tė gjithė
fėmijėt e tij me drejtėsi, madje edhe ndėrsa ėshtė duke i puthur ata.
Ēdo akt padrejtėsie nga ana e prindėrve mund
tė shkaktojė kundėrshtim, xhelozi, ndėrlikime, shqetėsime apo urrejtje
ndėrmjet fėmijėve. Padrejtėsia nė trajtimin e fėmijėve ėshtė fuqimisht e
pamiratuar nga Islami dhe mund tė shkaktojė rebelim dhe armiqėsi ndėrmjet
motrave dhe vėllezėrve, kėshtu qė kėshillohet qė prindėrit tė mbajnė njė
drejtėsi tė saktė dhe tė drejtė nė marrėdhėniet me fėmijėt e tyre, madje dhe
nė rastet kur jepet ndonjė dhuratė.
Nėnat qė bashkėveprojnė nė mėnyrė
inteligjente, arrijnė tė fitojnė besimin e fėmijėve, duke u bėrė shoqja e
tyre mė e mirė dhe mė e afėrt. Duke pasur njė marrėdhėnie reciproke
emocionale dhe mendore, vajzat kanė mundėsinė tė pėrfitojnė nga shkalla mė e
lartė intelektuale besimin nė vetvete dhe ndjenjėn e vlerėsimit.
Kėshtu, ato do tė dinė tė krijojnė edhe
grupin e tyre social. Ato do tė jenė tė afta tė zgjedhin ofertat mė tė
pėrshtatshme pėr punė, do tė dinė tė krijojnė personalitetin, jetėn nė
pėrgjithėsi dhe do kenė aftėsi krijuese.
Kjo ėshtė arsyeja pėr
tė cilėn nė shoqėri tė ndryshme, ku mbizotėrojnė kultura tė ndryshme, ėshtė
parė qė qendra e familjes ėshtė nėna, e cila u nxit dhe u shpjegon rrugėn e
njė jete tė suksesshme anėtarėve tė familjes
|