Opinion

I urtë, por  me halle shumë

N. K

 Të braktisur nga organet dhe organizmat e shtetit, fshatarët në shumicë braktisën fshatin. Tani fluksi i largimeve ka rënë, por ato nuk janë shteruar, vazhdojnë. Tranzicioni i stërzgjatur, tregues ky i klasës politike të dështuar, solli shqetësime e probleme të shumta për të gjithë, por në hall të madh, në mes të katër rrugëve është fermeri, ai kooperativisti i djeshëm, që punonte shumë e ushqehej keq. Ai, i urti, që buka e misrit, turshitë dhe sherbeti i sheqerit nuk i ndaheshin për më shumë se gjashtë muaj në vit. Paska qenë e thënë, në çdo regjim i urti të ketë halle më shumë e të jetë i uritur. Thuhet se qengji i urtë pi dy nëna dhe servili tërë kopenë; por thuhet dhe kjo tjetra, se po s’qau fëmija, nuk i jep nëna të pijë. I varfër dje, i varfër sot?!

Kush ka shkuar në fshat dhe nuk është trishtuar. Dhe këtu nuk bëhet fjalë vetëm për ata të zonës malore. Ia dhanë tokën fshatarit në disa ngastra të vogla, diku në kufij të rinj, diku në kufijtë e vjetër. Ndonjërit i çohej fjalë: “Mos shkel në pronën  time”, që e përkthyer do të thoshte: “Nuk pyes për ligjin, për tapinë tënde.”. Jeto, puno dhe konkurro po deshe.

Nëse shkolla artistike do të çonte në fshat nxënësit që mësojnë për pikturë, shumë prej tyre do të bënin peizazhin e titulluar “Fshati…”, dhe do të linin titullin ta plotësonte secili shikues vetë, sepse ata nxënës të njomë e të pastër për një të ardhme të lumtur, nuk mund të shqiptonin apo të shkruanin fjalë të ashpra e trishtuese. Peizazhi i tyre: Shtëpi gjysmë të rrënuara, toka të pa punuara, rrugë të ngushtuara nga gardhet e rrëzuar e grumbujt e plehrave. Më tej një përrua i shkujdesur që zbret gjithë potere pranë themeleve të një shtëpie. Diku më tej, në mes të brazdës një gomar i rënë poshtë dhe përbri tij një lopë që përpiqet t’i shpëtojë zgjedhës. Po njeriun, fshatarin ku e kemi? Po, në këtë peizazh fshati shikon veç gra dhe të moshuar që mundohen të mbijetojnë në tranzicionin specifik shqiptar. Si në kohë të Çajupit edhe tani barrën e rëndë e mbajnë gratë. Gra që mbi shpinë mbajë dru e prodhime të ndryshme për t’i çuar nga  pylli apo ara në shtëpi. Sa kohë duhet të kalojë që gruaja të jetojë e punojë me dinjitet si njeri?

Fshati dhe fshatari, në çdo kohë kanë pasur e luajtur rol të rëndësishëm në jetën e vendit. Edhe kanë sakrifikuar më shumë. Sot duhen ndihmuar e mbështetur fuqimisht dhe e mira e kësaj do i shkojë jo vetëm fshatit, por gjithë shoqërisë. Fshatari burime financiare për të investuar në bujqësi nuk ka. Dihet se ai nuk trashëgoi asgjë nga sistemi i kooperativave dhe ndërmarrjeve bujqësore. Emigrantët ende nuk janë bindur për të hapur biznese bujqësore në fshat. Politika lehtësuese nga organet shtetërore, gjithashtu nuk gjen. Nga të shumtët shkëputim një shembull: Dhënia e naftës pa akcizë për bujqësinë s’ka qenë veçse një tymnajë. Kështu, ministri i bujqësisë e quan sukses të plotë, kurse ai mbeti dështim i plotë. Politikanë më të dashur se sa tanët kur lypin votat nuk gjen mbi dhe, lumë premtimet, më pas i lenë fotografinë fshatarit. Kështu fshati veç rrënohet e nuk rimëkëmbet.

Drejtoritë Rajonale të Bujqësisë dhe Ushqimit dhe Degët e tyre në rrethe, janë kthyer si “Këshillimoret Nëna e Fëmija”, ndërsa dikasterit që ka një emër të madh: Ministria e Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit, në fshat nuk po i duken as punët e vogla. Ajo harton dhe riharton strategji, të gjelbra, rozë apo blu, bën konferenca show, etj, bulmetin e të cilave fshatari hallemadh ende nuk e ka shijuar. Ndonjë mund të thotë se në rrethe e fshatra të ndryshme të vendit ka edhe ferma që zhvillojnë me sukses bizneset e tyre në sektorë e degë të rëndësishme, si në perime, në pemëtari, vresht, blegtori etj. Po, është e vërtetë, ka, por ato janë pak, shumë pak, aq sa  drejtoritë dhe Ministria e Bujqësisë i kërkojnë me qirinj në dorë për t’i gjetur. (Kjo jo vetëm në kushtet e mungesës së energjisë elektrike në fshat, që vazhdimisht e lenë në errësirë, meqë ka pyllin afër e mund të bëjë pishtarë). Pra, nuk bëhet fjalë për “dallëndyshe që sjellin pranverën”, por për prirje, tendenca e rregulla loje masive të ekonomisë së tregut, që nuk po duken edhe pse kanë kaluar 16 vjet. Kushtet klimatiko-tokësore të vendit tonë dhe zbatimi i teknologjive të prodhimit me pak kimikate, kanë bërë të njohura perimet, frutat, agrumet, rrushin etj. Në shumë vende afër e larg nesh, por në vend të eksportojmë, tregun e mbyti prodhimi i huaj.

E dhembshme në fshat është gjendja e shkollave. Në shumë fshatra ato të kujtojnë fillimet e shkollave të para shqipe. Shkolla që nuk plotësojnë asnjë kusht minimal për zhvillimin e procesit mësimor, që nga godina, bankat, mjetet, biblioteka, se për laboratorë as që mund të bëhet fjalë. Dhe sikur të mos ishin boll këto, edhe stafi mësimdhënës është në shumicën e shkollave pa arsimin përkatës. Çfarë faji kanë këta  fëmijë, që, në shekullin e XXI, të shkollohen në këto kushte?

Fshati, sot ka shumë uri. Së pari, ai ndien uri për kujdesin e organeve shtetërore, por edhe të organizmave të tjera. Dhe këtë kujdes e do të shumanshëm, me projekte e financime për rrugë, ujin e pijshëm dhe sistemin vaditës, për shkolla, mjedise shëndetësore e kulturore, etj. Nuk mund të zhvillohen me sukses fermat bujqësore e blegtorale pa politika favorizuese për fshatarin e varfër. As me plogështi e harresë, as duke i hapur dritën jeshile vetëm të ashtuquajturve “të shkathët” apo “të fortë” të fshatit që përkrahen nga ndonjë politikan i qytetit.  Gjithashtu agronomi, zootekniku, veterinari, mësuesi,  mjeku, infermieri, mamia etj, duhet të nxiten me pagën për të mos shkuar si të deleguar në fshat.

Në kushtet që është sot fshati dhe bujqësia është shumë vështirë të qëndrojnë atje të rinjtë, edhe pse në emigracion me punë të tilla merren shumë prej tyre. Fshati bën apel për të kthyer sytë andej. Lipset të dëgjohet.

English Contents & Different Editorials of the Journal