Bardhë e zi

Të humbësh fëmijërinë në lojëra elektronike

MA. Besnik Anxhaku

“Çfarë do të bëhesh ti Beni kur të rritesh?”

- “Unë, doktor.” - tha Beni.

- “Ah, sa pa fat! Unë do bëhem si Bledar Morina.”

Ky është një dialog i thjeshtë bashkëmoshatarësh të mitur, të cilët ëndërrojnë të ardhmen e tyre. Megjithëse mund ta fikin televizorin, kur dihet që shumica e prindërve i ekspozojnë fëmijët e tyre para filmave me dhunë, për arsyen e thjeshtë se nuk kanë kohë ta mbyllin atë,  përgjigja tjetër për ta janë video - lojërat.

Por sa janë edukuese për brezin e ri këto mjete alternative?

Doktor A. Anderson, pedagog në universitetin shtetëror të Aiouas, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, mendon: “Efektet që kanë lodrat elektronike të dhunshme janë të njëjta me efektet e ekspozimit në emisionet televizive me dhunë. Fëmijët, të cilët luajnë për një kohë të gjatë me video - lojëra elektronike, të cilat kanë komponent dhune, rrezikojnë të shndërrohen në njerëz më të dhunshëm, duke i bërë ta shohin botën në terma më agresivë.”

Po bëhen gati 40 vjet, qëkur u shpik video - loja e parë elektronike, ky produkt u shndërrua në industrinë që prodhon sot deri në 125 milionë ekzemplarë video - lojërash në ditë. Shumica e lojërave të prodhuara, përveç të qenit argëtuese, përfshijnë dhe praktika në zgjidhjen e problemeve logjike, por edhe strategjike të qëllimeve të lojërave.

Problemet që hasin ekspertët e studimeve të ndikimit të video - lojërave elektronike, janë se fëmijët janë shumë të predispozuar të imitojnë aksionet e karakterit që ata preferojnë të luajnë. Ne video - lojërat elektronike personazhi kryesor, shumë herë kërkohet që të jetë agresiv dhe i dhunshëm.

Këto lojëra, nga natyra e tyre, kërkojnë një pjesëmarrje aktive dhe tërheqin edhe fëmijët që mund të jenë pasivë ndaj tyre.

Video - lojërat, në të njëjtën kohë, ngërthejnë edhe përsëritjen e tyre, kështu, në qoftë se një video - lojë është e dhunshme, në të njëjtën kohë edhe veprimet që ajo do të sjellë, si kundër veprim, do të jenë të tilla.

Duke analizuar subjektet e shumicës së këtyre lojërave vihet re se industria multimilionere e video - lojërave sjell sot më shumë para se vetë industria e DVD-ve.

Disa nga këto lojëra, lidhen edhe me internetin, duke lejuar të luajnë fëmijë, adoleshentë të cilët luajnë online me të rritur të panjohur duke: Vrarë virtualisht njerëz apo kafshë;

Përdorim dhe abuzim me droga dhe alkooli;

Duke vepruar në një sjellje kriminale dhe mos respekt për autoritetet dhe ligjin;

Duke përdorur vëzhgime seksuale virtuale dhe dhunë tek femrat;

Duke krijuar steriotipe raciale, seksuale;

Duke përdorur një gjuhë të ulet rrugësh.

Për sa vijon, adoleshentët, të cilët përdorin në mënyrë të tepruar këto video - lojëra, gjithmonë do të kenë probleme me aftësitë sociale të tyre, duke qëndruar me kohë të gjatë larg hobeve të tjera, familjes, shkollës etj. Duke qëndruar të përqendruar me orë të tëra përpara monitorit rrezikojnë edhe të bëhen mbi peshë.

Mendoni ju lutem, se në çfarë kanali të errët i fusim fëmijët tanë, që pasi shikojnë fantazmat dhe transformimet absurde të Gokut, duhet më pas të bëjnë një garë me makina për t’u mundur me personazhe të njohur virtualë të lojërave më të fundit elektronike, tani edhe me individë shqiptarë, që dallojnë për steriotipe të mbivendosura për ta si hajdutë apo trafikantë.

Është për të ardhur keq që literatura për efektet e video lojërave për fëmijë është e bazuar tërësisht në kërkimet e mëparshme të efekteve të TV tek fëmijët.

Një ndër lojërat më të përhapura sot në ueb është “Grand Theft Auto 4”.

Disa prej personazheve të saj kryesor janë shqiptarë. Mendoni ju lutem efektet tek një fëmijë që është duke vjedhur një makinë në Nju Jork, duke folur e sharë shqip, me një fjalor shumë vulgar. Karakteret shqiptare të kësaj loje janë Bledar Morina, fajdexhi shqiptar, i cili vepron në Broker. Kemi Dardan Petrelën, ndjekës i borxheve, i cili jeton duke shitur objekte të vjedhura dhe në lojë përshkruhet me dialogë të tillë: “Nëse dua të blej një televizor të vjedhur, do të shkoj te Dardani.”

Vdekja e Dardanit liron një personazh, si Roman Bellic, nga andrallat me shqiptarët.

Po kështu, kemi edhe një personazh tjetër, si: Kemal Vulaj, i cili është bashkëpunëtor i dy karaktereve shqiptare të përmendur më herët.

Duke krijuar mënyra fitimi dhe duke mos i kushtuar një vëmendje të domosdoshme këtij problemi, ne vetë, pa ndërgjegje, po krijojmë individët e nesërm, që nuk do ta kenë të vështirë të ambientohen me realitetet virtuale me të cilat u ushqyen në fëmijëri. Ata do ta kenë shumë të vështirë, që këto realitete virtuale, t’i mendojnë nesër reale në jetën e tyre.  

Më pas, do të jetë tepër vonë për të ndryshuar dhe do të shfajësohemi vetëm me fjalët bajate që sot dëgjohen rëndom: “Ky është realiteti”.

Video loja “Grand Theft Auto 4” është e mbushur me dhunë dhe vrasje, marrëdhëniet seksuale dhe sharjet janë shumë vulgare. Mënyra e luajtjes me këtë lojë është “Play Station 3”, por mund të luhet në të njëjtën kohë edhe nëpërmjet internetit.

Në një gazetë të përditshme, në Tiranë, mësohet se kompania skoceze, që ka prodhuar lojën, ka shitur deri tani 70 milionë kopje të saj, duke arritur në shumën 4.2 miliardë dollar fitim. Për të arritur deri në fundin e lojës duhet të luash të paktën 100 orë të njëpasnjëshme.

Zëri i një prej gangsterëve shqiptarë dublohet nga producenti nga Tetova Luan Bexheti.

Duke bërë vetëm një apel, për të qenë më të kujdesshëm me shumëllojshmërinë e lojërave, me të cilat edukojmë fëmijët tanë, mendoj se video-lojërat elektronike do të vazhdojnë të jenë një pjesë e madhe e dietës së fëmijëve me programet mediatike. Deri në kohën kur fëmijët të kenë një akses të gjerë me këto lojëra, debati do të qëndrojë i hapur, derisa ne të dëgjojmë ende sot bashkëbisedime të llojit: 

“Çfarë do të bëhesh ti Beni kur të rritesh?”

- “Unë, doktor.” - tha Beni.

- “Ah, sa pa fat! Unë do bëhem si Bledar Morina.”

Është e qartë që loja s’ka mbaruar, që në fund të saj të themi  “game over”,  loja përfundoi.

Më parë do të lëvizin brenda tyre të tri rrethet e ingranazhit edukues: familja, shoqëria, dhe shkolla. Kur këto komponentë të jenë aktivë, atëherë shumë mirë do të  nisim së bashku një lojë të re.

English Contents & Different Editorials of the Journal